રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ટૂંક સમયમાં દેશમાં પ્લાસ્ટિક એટલે કે પોલિમરથી બનેલી નોટોનો પ્રથમ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ શરૂ કરવા જઈ રહ્યું છે. મીડિયા રિપોર્ટ્સ અનુસાર, આ દેશમાં નવી જનરેશનની કરન્સી લાવવાના RBIના પ્લાનનું આગલું પગલું છે.
₹10 અને ₹20ની નોટોથી ટ્રાયલ શરૂ થશે
રિઝર્વ બેંક શરૂઆતના તબક્કામાં સૌથી પહેલા નાની કિંમતની નોટો પર તેનું પરીક્ષણ કરશે. અધિકારીક સૂત્રો પાસેથી મળેલી માહિતી અનુસાર, પ્રથમ પાયલોટ પ્રોજેક્ટ ₹10 અને ₹20ની કિંમતની નાની નોટો સાથે શરૂ થવાની અપેક્ષા છે.
આ ટ્રાયલના પરિણામો અને અનુભવોના આધારે જ RBI આગળનો નિર્ણય લેશે. જો આ પરીક્ષણ સંપૂર્ણપણે સફળ રહ્યું, તો RBI વર્ષ 2027થી દેશમાં આ પોલિમર નોટોનું ફુલ-સ્કેલ લોન્ચ શરૂ કરી શકે છે.
આ સમગ્ર પ્રોજેક્ટની તૈયારીઓ ત્યારે તેજ બની ગઈ, જ્યારે RBIના નોટ-પ્રિન્ટિંગ યુનિટે વૈશ્વિક સ્તરે ‘એક્સપ્રેશન ઓફ ઇન્ટરેસ્ટ’ (EOI) જારી કર્યું. આ ટેન્ડર ખાસ પ્રકારની ‘પોલિમર સબસ્ટ્રેટ શીટ’ના ઉત્પાદન અને સપ્લાય માટે મંગાવવામાં આવ્યું છે, જેનો ઉપયોગ આ નોટો છાપવા માટે થાય છે.
દસ્તાવેજો અનુસાર, વિશ્વભરના ઉત્પાદકોને અદ્યતન સુરક્ષા સુવિધાઓથી સજ્જ પોલિમર સબસ્ટ્રેટના સપ્લાય માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા છે. આ ટેન્ડર હેઠળ બોલીઓ જમા કરાવવાની છેલ્લી તારીખ 18 ઓગસ્ટ નક્કી કરવામાં આવી છે.
નવી નોટો ફાટશે નહીં, પાણી-ધૂળથી પણ સુરક્ષિત રહેશે
પોલિમરથી બનેલી બેંકનોટો પરંપરાગત કાગળની નોટોની સરખામણીમાં ઘણી વધુ ટકાઉ હોય છે. આ નોટો પાણી, ગંદકી અને ધૂળમાં પણ સુરક્ષિત રહે છે. આ ઉપરાંત, આ નોટો સરળતાથી ફાટતી પણ નથી. આ કારણોસર, તે બજારમાં લાંબા સમય સુધી ફાટ્યા વિના અને સ્વચ્છ રહે છે.
પોલિમર શીટનો સૌથી મોટો ફાયદો એ પણ છે કે તેમાં એડવાન્સ સેફ્ટી ફીચર્સને સરળતાથી ઉમેરી શકાય છે. આનાથી નકલી નોટો બનાવનારા છેતરપિંડી કરનારાઓ માટે તેની નકલ કરવી લગભગ અશક્ય બની જાય છે, જેનાથી દેશની સુરક્ષા વ્યવસ્થા વધુ મજબૂત બનશે.